Rahle – LARENDE / KARAMAN KENTİ OSMANLI KLASİK EĞİTİM KURUMLARI (1600-1839)
Köklü bir tarihî geçmişe dayanan Karaman, İlk Çağlardan itibaren birçok medeniyetin yaşadığı bir yerleşim yeri olmuştur. Bizans idaresinin zayıflamasıyla birlikte Türklerin kontrolüne giren Lârende ve çevresi, XIV. yüzyılın başlarında Karamanoğullarına başkentlik yapmış, bu dönemde yeni abidevi eserler yapılmış, böylelikle Karaman bir eğitim kültür merkezi hâline gelmiştir. Bu özelliğini Osmanlı Dönemi’nde de korumuş, vakıfların hukuki statüleri vakfiyeleri esas alınarak devam ettirilmiş ve yenileri ilave edilerek mamur hâle getirilmiştir.
Çok geniş bir coğrafyada hüküm süren; birçok ayrı dil, din ve ırktan toplulukları uzun süre bir arada tutabilen Osmanlı Devleti’ndeki dinamikler sadece askerî harekâtla açıklanamaz. Bu bağlamda toplumun eğitim-öğretim, sosyal ve kültürel yapısı öne çıkmaktadır. Bu durum, Karaman şehri için de geçerlidir. Çalışmanın yazıya dökümünde Türk Dil Kurumu tarafından hazırlanan Yazım Kılavuzu esas alınmıştır. Belgelerde geçen hicri tarihlerin yanına miladi tarih karşılıkları da verilmiştir. Araştırmada şehrin orijinal ismi olan Lârende ismine sadık kalınmakla birlikte yer yer Karaman ismi de kullanılmıştır.
Bu kitap ön söz, içindekiler ve girişten sonra gelen üç bölüm ile sonuç, bibliyografya ve eklerden meydana gelmektedir. Giriş bölümünde Lârende/Karaman’ın tarihçesi ile yararlanılan kaynaklardan bahsedilmiştir. Birinci bölümde şehre ait yaygın eğitim kurumları, ikinci bölümde örgün eğitim kurumları, üçüncü bölümde ise örgün ve yaygın eğitim kurumlarının çalışanları arşiv belgeleri çerçevesinde incelenmiştir. Böylece geçmişe ait kaybolan bir fotoğrafın parçaları belgelerden tespit edilerek bir araya getirilmiş, anlamlı bir bütün oluşturulmuştur.
Necmettin Erbakan Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü’nün 14141001 numaralı Doktora Tez Projesi kapsamında desteklediği bu çalışma, “Lârende/Karaman Kenti Osmanlı Klasik Eğitim Kurumlarının Analizi (1600-1839)” başlığıyla hazırlanmıştır. Çalışmaya bazı küçük ilaveler yapılmış, indeks ile günümüze ulaşan bazı eserlere ait fotoğraflara yer verilmiştir. Kültür ve Eğitim tarihimiz açısından önemli bir boşluğu dolduracağına inandığımız bu araştırmamızı Karaman Belediyesi bastırma kararı almıştır. Bu vesileyle Sayın Belediye Başkanı Ertuğrul ÇALIŞKAN’a, Başkan Yardımcıları Abdullah BAĞIRGAN ile Hacı Osman ÜNÜVAR’a, yayın projesini yürüten Adem KOCATÜRK’e ve tüm emeği geçenlere müteşekkirim.
İbrahim Hakkı AKMAN
